• 1.jpg
  • 2.jpg
  • 3.jpg

Miejscowości

Wiadomości

Aktualności

Fotorelacje

Videorelacje

Najbliższe wydarzenia

sobota, 02 listopad 2013 14:19

Łupków

Napisał 
Oceń ten artykuł
(1 Głos)

Łupków i Nowy Łupków są miejscowościami, które leżą u stóp Przełęczy Łupkowskiej (640 m n.p.m.), pod granicznym wododziałem, który piętrzy się na południe i zachód z największym wzniesieniem Siwakowskiej Doliny (701 m n.p.m.) Na północ wznosi się Terpiak (745 m n.p.m.), a na południu Koszarki (794 m n.p.m.). Łupków jest obecnie bezludnym osiedlem przystacyjnym, usytuowanym na wysokości 585-610 m n.p.m. w miejscu dawnej wsi. O jego istnieniu świadczy plac po niegdysiejszej cerkwi, po której zachowała się podmurówka, trzy kute krzyże oraz resztki cmentarza przycerkiewnego z dwoma nagrobkami. Nowy Łupków z kolei jest osadą kolejarsko-leśną, która liczy ponad 430 mieszkańców i znajduje się na wysokości 580 m n.p.m.

Łupków wchodził w skład dóbr królewskich. Został założony na prawie wołoskim, a przywilej lokacyjny wydał starosta sanocki Mikołaj Wolski w 1526 roku. Założyciele Łupkowa, bracia ze Szczawnego, Olech i Iwaśko prawdopodobnie rozpoczęli kolonizowanie tego obszaru przed uzyskaniem pozwolenia, gdyż w dokumencie lokacyjnym wymienia się istniejące wcześniej pola: Połoninę, Polanę Krzyżakowską, Starą Polanę, Kowalczatkę Koszary i wzgórze Horodek. Wieś zaludniła się bardzo szybko i w 1565 roku w piśmie lustracyjnym podaje się, że we wsi na 23 rodziny przypadało 15 łanów i 1/2 łanu kmiecego oraz 1 łan kniazi. Najazd Rakoczego w 1657 roku spowodował wyludnienie, a w 1686 roku wieś powtórnie została zrabowana przez hordę węgierskich tołhajów. Straty obliczono na 3000 złotych. W latach 1769-1770 pod Przełęczą Łupkowską miał swoją siedzibę warowny obóz konfederatów barskich na tzw. "Łazarówni". Przez Łupków bowiem prowadziła droga strategiczna przez Słowację ("Górne Węgry") na Medzilaborce, Habure i Czerliżne, która umożliwiała przemieszczanie się oddziałów między obozami w Łupkowie, Lipowcu i Barwinku. Majątek w Łupkowie przeszedł w ręce przemyskiego biskupstwa greckokatolickiego w połowie XIX wieku, które właścicielem wsi było do 1946 roku.

Bardzo ważna dla Łupkowa okazała się budowa linii kolejowej Budapeszt-Lwów, którą ukończono w 1872 roku. We wsi powstała stacja kolejowa, przy której działał urząd telegraficzny i pocztowy. W tym czasie uruchomiono 2 km na wschód od starej osady, drugą stację Nowy Łupków, wokół której powstało osiedle dla pracowników kolei. Kolej oprócz przewozów pasażerskich, wykorzystywano do transportu drewna. Najpierw przewożono je wąskotorową kolejką leśną, a później przeładowywano na kolej normalnotorową.

Znana jest anegdota o tym, że galicyjscy i powiatowi włodarze urządzili pożegnalną manifestację wracającemu do Wiednia z podróży po galicyjskich ziemiach w 1880 roku cesarzowi Franciszkowi Józefowi I, który przekraczał granicę przez tunel łupkowski. Moment ten przedstawia obraz malarza Wojciecha Kossaka, "Pożegnanie cesarza w Łupkowie".

Budowa odcinka linii kolejowej Budapeszt-Lwów, którą był tunel o długości 642 m pod Przełęczą Łupkowską, okazała się niezwykle trudna. Robotnicy byli narażeni na wiele niebezpieczeństw, a pierwotne plany konstruktorów musiały ulec zmianie. Zrezygnowano z kolejki dwutorowej. Ciężkiej budowy podjęły się dwie firmy: węgierska i galicyjska. Prace wykonywano bez pomocy maszyn. Tunel od strony słowackiej posiadał duży kąt spadu, ok. 25-30 stopni, co mogło powodować kłopoty przy przejeździe, ale w razie wystąpienia awarii lokomotywy, skład pociągu można było wytoczyć ze środka tunelu bez pomocy z zewnątrz. Dzięki tunelowi była możliwa szybka podróż z Galicji do Budapesztu. Budowę tunelu oglądał ukraiński poeta, Iwan Franko, który obserwując pracę robotników w ciężkich warunkach, napisał wiersz "Kamieniarnia".

W czasie I wojny światowej koleją przewożono wojsko i sprzęt. To strategiczne położenie tunelu z punktu widzenia walczących w wojnie stron, stało się miejscem wielu walk o przełęcz. W trakcie II wojny światowej tunel dwukrotnie niszczono. Pierwszy raz w 1939 roku przez Polaków, później, w 1944 roku przez Niemców. Armia Radziecka, która chciała tą drogą otrzymywać posiłki i zaopatrzenie, podjęła decyzję o odbudowie torów kolejowych. Postanowiono przeprowadzić trasę górą. Aby tego dokonać należało sforsować pasmo wzniesień przekraczających 600 m. Pomimo dużego niebezpieczeństwa prace podjęto. Układanie torów po płaskiej stronie rozpoczęto niedaleko stacji w Łupkowie. Droga prowadziła szerokim łukiem w górę, na sam szczyt grzbietu przełęczy, a potem opadała nagle w kierunku Medzilaborców po słowackiej stronie. Stromizna torów wynosiła 45 stopni. Była więc drogą niezwykle niebezpieczną. Znaleźli się śmiałkowie, którzy kierowali pociągami. Transport odbywał się w następujący sposób: pod górkę każdy wagon wyciągały dwie lokomotywy, na grzbiecie, gdzie teren był w miarę płaski formowano skład pociągu, trudny zjazd po stromiźnie hamowały dwie lokomotywy, według jednych źródeł kręcąc z maksymalną prędkością w przeciwną stronę, według innych tylko za pomocą hamulców. Przejście ze względu na zagrożenie, jakie ze sobą niosło, przez żołnierzy zwane było "Pobiedą". Podczas jednego z transportów wydarzyła się tragedia, hamulce nie wytrzymały naporu wagonów, pociąg nabrał szybkości i wykoleił się. Zginęła cała obsługa pociągu i kilkunastu żołnierzy, a z groźnej trasy kolejowej, po której pozostały tylko ślady zarośniętego trawą i krzewami nasypu, zaprzestano korzystania.

Dawny tunel odbudowano w 1946 roku, umieszczając po obu stronach tablice pamiątkowe. Ułożono tylko jeden tor, otwór tunelu dodatkowo obudowano od środka żelbetowym pancerzem, przez co się zmniejszył.

Po ustaniu działań wojennych zrezygnowano z tego odcinka linii kolejowych. Pogranicze bieszczadzkie po przymusowych wysiedleniach opustoszało i prawie nie rozwijało się gospodarczo. Tunel zabito deskami. Przegrodę rozebrano w 1976 roku. Urządzenia kolejowe wyremontowano i uruchomiono linię kolejową, której ruch wstrzymano po 1981 roku.

W 1996 roku dzięki inicjatywie władz wojewódzkich i gminnych uruchomiono pociągi towarowe, a w 1999 roku międzynarodowe połączenia pasażerskie. Kolejowe przejście graniczne na Słowację funkcjonowało do 2007 roku.

W 1921 roku Łupków liczył 110 domów i 672 mieszkańców, w tym 549 grekokatolików, 80 katolików, 43 Żydów. Do końca okresu międzywojennego mieszkało tutaj ponad 700 (ok. 100 Polaków i ponad 50 Żydów). Po II wojnie światowej wieś wyludniła się, a budynki mieszkalne i cerkiew pod wezwaniem św. Michała Archanioła powstałą w 1820 roku i konsekrowaną w 1858 roku, zniszczono po 1944 roku. Ocalał cmentarz, na którym znajdują się nagrobki z połowy XIX wieku i budynek stacji kolejowej, które, w przeszłości będąc schroniskiem turystycznym, pełniło funkcję letniska i zimowiska dla narciarzy. Niedaleko, przy skarpie znajdują się pozostałości obelisku wystawionego w 1915 roku przez forsujące przełęcz jednostki niemieckie. Według miejscowych jest to pomnik dobrego wojaka Szwejka, wspomniany w powieści Jarosława Haszka. Prowadzą do niego zarośnięte schodki.

W Nowym Łupkowie wybudowano kilka domów, restaurację, sklep, kościół parafialny, pole namiotowe, mini-bar "Pod Sosną" i dobrą trasę komunikacyjną. W latach 70 XX wieku powstał tutaj zakład karny, którego więźniów zatrudniano przy wypasie owiec w miejscowym PGR-e.

Niedaleko znajduje się gospodarstwo agroturystyczne "Radosne Szwejkowo", a 1 km na południe od stacji w Łupkowie schronisko agroturystyczne "Na końcu świata".

Na północ od Łupkowa usytuowany jest źródliskowy obszar Osławicy, a przez obszar dawnej wsi przepływa Smolniczek, dopływ Osławy.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

Czytany 5241 razy
piotr

Przewodnik górski beskidzki ( nr leg. 469/07), przewodnik Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Odznaczony medalem "ZASŁUŻONY DLA TURYSTYKI" przez Ministra Sportu i Turystyki w 2009r. Wiceprezes Okręgu Bieszczadzkiego Ligi Ochrony Przyrody i członek zarządu Stowarzyszenia Przewodników Turystycznych "Karpaty". Koordynator regionalny punktu konsultacyjnego Porozumienia Karpackiego "Karpaty Naszym Domem" na obszarze województwa podkarpackiego.

Strona: www.przewodnik-bieszczady.pl
Więcej w tej kategorii: « Rzepedź Czystogarb »
Pogoda Cisna z serwisu

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń

Facebook

Nasz kanał YouTube

Artykuły

Atrakcje w Bieszczadach

Ciekawe miejsca w Bieszczadach

Cerkwie, koscioły i cmentarze w Bieszczadach

Szlaki turystyczne w Bieszczadach

Szlaki rowerowe w Bieszczadach

Trasy samochodowe w Bieszczadach

Zabytki w Bieszczadach

Fauna bieszczadów

Flora bieszczadów

Ciekawostki

Ciekawi ludzie w Bieszczadach

 

Kontakt

Bieszczadzki Portal Turystyczny wbieszczadach.net Redaktor Naczelny Piotr Kutiak 663 740 066
 Potrzebujesz reklamy? ZADZWOŃ502 920 384